دانلود نمونه پروپوزال آماده مدیریت

سرقت ادبی پایان نامه نویسی

سرقت ادبی، یکی از چالش‏های پایان‏ نامه ‏نویسی

نویسنده: دکتر محمد صادق بیجندی

دکترای مدیریت آموزشی، معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه علم و فرهنگ

چکیده

پژوهش حاضر از نوع توصیفی می‏باشد. در این مقاله با بازنگری پژوهش‏های انجام گرفته، برخی از موانع و مشکلات پایان نامه نویسی در ایران و کشورهای جهان مورد بررسی قرارگرفته است. روش انجام پژوهش از طریق تحلیل مستندات موجود، دیدگاه‏های علمی و تحقیقات انجام شده در زمینه فرایند پایان‏ نامه‏ نویسی در آموزش عالی بوده است. جنبه‏ های مورد بررسی نشان داده است که وجود موانع و مشکلات در فرآیند تدوین پایان‏ نامه، موجب ایجاد دغدغه فکری برای دانشجویان شده و آنها نیز به دنبال راه گریزی در مواجهه با مشکلات بوده‏ اند و پیامد این امر چالشی را تحت عنوان سرقت ادبی در میان دانشجویان مطرح نموده است که نویسنده به بررسی مستندات موجود در این خصوص و راه‏های پیشگیری یا مبارزه با آن اشاره نموده است. نتایج نشان داده که از یک سو فرهنگ‏سازی مناسب، از طریق برگزاری کارگاه‏های آموزشی استانداردهای اخلاق حرفه ‏ای در پژوهش و آشنایی با انواع سرقت ادبی و مباحث آن و آشنایی با دامنه مجازات‏ها در این زمینه، می‏تواند به عنوان اقدامات پیشگیرانه مدنظر قرارگیرد. از سوی دیگر فراهم ‏سازی امکانات و زمینه ‏هایی برای تقویت پیشینه علمی و عملی دانشجویان می‏تواند در مبارزه با این آسیب وارده به پیکر آموزش عالی ایران مؤثر باشد.

واژگان کلیدی: پایان نامه نویسی، چالش، سرقت ادبی، آموزش عالی

مقدمه

بیان مسئله

یکی از مراحلی که معمولا دانش پژوهان در سیر دانش‏اندوزی با آن مواجه‏اند پایان‏ نامه ‏نویسی است. پایان نامه نویسی پل گذر از مرحله آموزش به وادی پژوهش است. منصوریان (۱۳۸۹) آشنایی با اصول و مبانی تحقیق علمی را یکی از اهداف اصلی آموزش عالی در مقاطع تحصیلات تکمیلی می‏داند. به عقیده وی اجرای یک پژوهش مستقل و ارائه گزارش آن به صورت پایان‏ نامه در مقطع کارشناسی ارشد، تمرینی است که در آن دانشجویان می‏توانند اصول و مبانی تحقیق علمی را در عمل اجرا کنند و مهارت‏های کسب شده مبنای فعالیت پژوهشی آنان در آینده خواهد بود. بر این اساس نگارش پایان‏ نامه فرصتی مغتنم برای آموزش این مهارت‏ها به شمار می‏آید. وی معتقد است که با توجه به اینکه حجم عمده‏ای از پژوهش‏های دانشگاهی در قالب پایان‏ نامه‎ها انجام می‏شوند و بسیاری از مقالات علمی مستخرج از همین پایان‏ نامه‏ها هستند، از این رو پایان‏ نامه ‏ها نقش مهمی در تولید دانش دارند و از آنجا که معمولاً اجرای پایان‏ نامه نخستین کار پژوهشی دانشجویان است، اغلب آنان در انجام این کار با دشواری‏های متعدد مواجه می‏شوند. پایان‏ نامه به عنوان محصول تلاش و دانش ‏اندوزی دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی دانشگاه‏ها از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است. در واقع پایان‏ نامه نشانه فعالیت‏های علمی دانشجو در دوران تحصیل دانست که صرف نظر از ابعاد علمی آن بیان کننده تجارب مشهود از مجموعه فراگرفته‏ های وی در طول دوران تحصیل است. بر اساس نظر فدایی عراقی (۱۳۷۴) پایان‏ نامه و رساله باید راه را نشان دهد، ذهن دانشجو را در مسیر مسائل اجتماعی به حرکت در آورد و او را برای آینده‏ای بهتر آماده سازد. حال اگر از دانشجویانی که قصد اجرای یک پایان‏ نامه را دارند در مورد سختی کار و انجام آن سؤال شود، قطعاً در مورد سختی‏ها و دشواری‏های این کار گفتنی‏های بسیار دارند. در تعدادی از تحقیقاتی که در خصوص پایان نامه نویسی انجام گرفته است به این مشکلات اشاره شده است. برای مثال در تحقیقی که توسط پوررجب قاضی‏ محله (۱۳۸۸) انجام شده بیشترین مشکلات تدوین پایان‏ نامه مربوط به عوامل زمینه‏ ای و کمترین مشکلات مربوط به عوامل طرح تحقیق بوده است. همچنین در تحقیق دیگری که توسط میزانی، خبیری، هنری و سجادی (۱۳۹۲) انجام گرفت مهمترین مشکلات دانشجویان کارشناسی‏ ارشد در تدوین پایان‏ نامه عبارت بودند از: دسترسی محدود به منابع مالی، منابع و روال اداری نامناسب دانشگاه، دسترسی محدود به منابع اطلاعات علمی، توانایی‏های علمی و عملی محدود دانشجویان و کیفیت راهنمایی نامناسب استادان راهنما و مشاور.

از طرف دیگر گسترش بیرویه دوره‏های آموزش عالی، افزایش جمعیت دانشجویی، گسترش پدیده مدرک‏گرایی، عدم فرهنگ‏سازی مناسب در خصوص اهمیت و نقش پژوهش در تولید علم و اشاعه آن، عدم نظارت نهادهای سیاست‏گزار و تصمیم‏گیرنده در نظام آموزش عالی کشور در مورد نابسامانی وضعیت پایان نامه نویسی در کشور موجب استفاده دانشجویان از ساده‏ترین و دردسترس‏ترین روش‏ها در تدوین پایان‏ نامه گردیده که یکی از آنها کپی کردن و نسخه برداری از آثار دیگران است که تحت عنوان “سرقت ادبی”[۱] به آن اشاره گردیده است.

اهمیت موضوع

پایان نامه نویسی به عنوان یکی از مسایل مطرح در آموزش عالی چه در جایگاه آکادمیک آن و چه از نظر ایجاد پل ارتباطی با جامعه و چالش‏های کشوری می‏تواند از اهمیت ویژه‏ای برخوردار باشد. در این خصوص صاحب نظرانی مانند زارع احمدآبادی، منصوری و طاهری دمنه (۱۳۸۸) عقیده داشتند که اهمیت و جایگاه تحقیقات و نقش بنیادی آنها در رشد و توسعه هر کشور، امری حیاتی است، از این رو شناخت موانع انجام تحقیقات و مرتفع کردن آنها به منظور ارتقای سطح کمی و کیفی پژوهش ضرورت دو چندان دارد.

متأسفانه آنچه امروزه در بسیاری از دانشگاه‏های کشور مشاهده می‏شود این است که پایان نامه نویسی به عنوان یک کار کلیشه‏ ای مدنظر قرار گرفته و بسیاری از دانشجویان می‏خواهند بدون توجه به اهمیت پژوهش‏های اصیل و تنها با کپی‏ برداری از کار دیگران، پایان‏ نامه خود را تحویل دهند. از طرف دیگر با توجه به اینکه بسیاری از مقالات علمی نیز حاصل همین پایان‏ نامه ‏های دانشجویی هستند، در نهایت اعتبار علمی کشور نیز مورد سؤال قرار خواهد گرفت. لذا در این مقاله، نویسنده به سرقت ادبی به عنوان چالش پایان نامه نویسی و یکی از آسیب‏های وارده به پیکره نظام آموزش عالی اشاره کرده است.

ادبیات تحقیق

انجام پایان نامه و نگارش پروپوزال از بخش های مهم تحصیل در دانشگاه است. نوشتن پایان نامه و انجام پروپوزال نیاز به مدیریت و یک نوع روانشناسی نگارش دارد. در داخل کشور پژوهش‏های مختلفی در خصوص فرآیند پایان نامه نویسی تحت عنوان عوامل مؤثر بر تجربیات پژوهشی یا موانع و مشکلات فرایند پایان نامه نویسی انجام گرفته که تعدادی از آنها در قالب پایان‏ نامه ‏های دانشجویی بوده و الگوی بسیاری از آنها مشابه بوده است. ابزار گردآوری اطلاعات در بسیاری از این پژوهش‏ها، پرسشنامه استاندارد PREQ[2] (پرسشنامه تجربیات پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی) بوده که توسط انجمن فارغ‏التحصیلان استرالیا[۳] و انجمن تحقیقات آموزشی استرالیا[۴] تهیه و تدوین شده است. در این پرسشنامه استاندارد هفت مؤلفه مورد بررسی قرار گرفته که عبارتند از: سرپرستی پایان‏ نامه، توسعه مهارت علمی، بنیادهای پژوهش (جو فکری و زیرساخت‏ها)، اهداف و انتظارات، زیر ساخت، فرایند ارزیابی و رضایتمندی کلی. در اینجا به ذکر بعضی از این پژوهش‏ها می‏پردازیم:

در پژوهش انجام شده توسط دهقانی (۱۳۸۶) عوامل مؤثر بر تجربیات پژوهشی (فرایند پایان نامه نویسی) دانشجویان دکترای حرفه‏ای دانشگاه علوم پزشکی تبریز مورد بررسی قرار گرفته است. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دکترای حرفه‏ای دانشگاه علوم پزشکی تبریز بوده که از شهریور سال ۸۵ لغایت دی ماه همان سال موفق به دفاع از پایان‏ نامه خود شده و در شرف فارغ التحصیلی بودند و تعداد آنها ۱۳۶ نفر بوده است. در این مطالعه حجم نمونه برابر با ۱۰۰ نفر، که به روش نمونه‏گیری تصادفی طبقه‏ای از جامعه مورد نظر انتخاب شدند. در جریان این پژوهش از پرسشنامه استاندارد PREQ حاوی ۲۸ سؤال با مقیاس پنج درجه‏ای لیکرت استفاده شده و ۵ مؤلفه سرپرستی پایان‏ نامه، توسعه مهارت علمی، بنیادهای پژوهش (زیرساخت و جو علمی و پژوهشی)، توسعه مهارت پژوهشی و فرایند ارزیابی پایان‏ نامه مورد بررسی قرارگرفته‏اند. تحلیل داده‏های بدست آمده در این پژوهش حاکی از این بوده که کمترین میزان رضایت‏مندی دانشجویان در زمینه “برنامه‏ریزی سمینارهای علمی”،”حمایت‏های مالی از فعالیت‏های پژوهشی” و ” جو علمی و پژوهشی” بوده است.

در پژوهش دیگری که توسط پوررجب قاضی محله (۱۳۸۸) انجام شده به شناخت مشکلات تدوین پایان‏ نامه در دوره‏ های کارشناسی‏ ارشد در دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی پرداخته شده است.

پژوهش انجام شده از نوع پژوهش‏های کاربردی بوده که به روش توصیفی پیمایشی انجام گرفته است. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان کارشناسی‏ ارشد دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی ورودی سال ۱۳۸۵ بوده که موفق به دفاع شده یا در شرف دفاع از پایان‏ نامه خود بودند. حجم نمونه برابر ۷۱ نفر بوده که به روش طبقه ‏ای تصادفی از جامعه مورد نظر انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه محقق ساخته شامل سه بخش اطلاعات شخصی، سؤال ‏های بسته با مقیاس ۵ گزینه‏ای لیکرت در پنج حیطه مشکلات زمینه‏ ای، طرح تحقیق (پروپوزال)، اجرا، ارزیابی و کاربرد و بالاخره بخش پیشنهادی بوده است. بر اساس یافته‏های این پژوهش بیشترین مشکلات مربوط به “عوامل زمینه‏ ای” و کمترین مشکلات مربوط به”عوامل طرح تحقیق” بوده است. عوامل زمینه‏ ای در این تحقیق عبارت بودند از: ساختار برنامه درسی، روش‏های تدریس اساتید، روش‏های ارزشیابی پیشرفت تحصیلی، کیفیت برگزاری درس روش تحقیق و ارتباط با اساتید. عوامل طرح تحقیق نیز شامل انتخاب موضوع، ارائه پروپوزال، تصویب طرح پیشنهادی و ابلاغ آن بوده است.

پژوهش دیگری توسط جعفری (۱۳۸۸) تحت عنوان “بررسی موانع و مشکلات دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان در فرایند تدوین پایان‏ نامه از دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی و اعضای هیئت علمی” انجام گرفته است. جامعه آماری متشکل از ۲۳۰۲ دانشجوی تحصیلات تکمیلی بوده که در سال ۸۶ فارغ ‏التحصیل شده یا مشغول تدوین پایان‏ نامه بوده‏اند و همچنین ۳۱۹ عضو هیئت علمی که راهنمایی پایان‏ نامه دانشجویان تحصیلات تکمیلی را به عهده داشته ‏اند. حجم نمونه محاسبه شده از دانشجویان شامل ۲۵۹ نفر بوده که به روش نمونه‏گیری تصادفی طبقه‏ای انتخاب شده بودند. نمونه اعضای هیئت علمی نیز شامل ۵۰ نفر بوده که به روش نمونه‏گیری هدفمند انتخاب گردیده بودند. ابزار گردآوری داده ‏ها، پرسشنامه محقق ساخته (برای تعیین نظرهای دانشجویان تحصیلات تکمیلی) و مصاحبه (برای تعیین نظرهای اعضای هیئت علمی) بوده است. در این پژوهش موانع موجود در ۵ گروه مورد ارزیابی قرار گرفتند که عبارت بودند از : “موانع شخصی فردی”، “مشکلات ساختار اداری”،”مشکلات آموزشی (استاد راهنما)”،”مشکلات آموزشی (امکانات آموزشی و کمک آموزشی)”و بالاخره “مشکلات و موانع فرهنگی اجتماعی”.

در پایان‏ نامه‏ای که جهت اخذ درجه کارشناسی‏ ارشد رشته کتابداری و اطلاع‏رسانی در دانشگاه خوارزمی توسط بهی‏مهر (۱۳۹۱) با عنوان”شناسایی چالش‏ها و مشکلات در فرآیند تدوین پایان‏ نامه ‏های کارشناسی‏ ارشد کتابداری و اطلاع‏رسانی از دیدگاه دانشجویان کتابداری” انجام شده است، ضمن شناخت مشکلات و چالش‏های این فرایند به ارائه راهکارهایی جهت بهبود و ارتقاء کیفی پایان‏ نامه‏ها پرداخته شده است. جامعه آماری کلیه دانشجویان کتابداری بوده‏اند که در یکی از دانشگاه‏های شهر تهران در رشته کتابداری و اطلاع ‏رسانی در مقطع کارشناسی‏ ارشد، در طی ۵ سال اخیر پایان‏ نامه نگاشته و دفاع کرده بودند. با استفاده از نمونه ‏گیری هدفمند و گلوله برفی، ۲۰ نفر از آنها به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شده ‏اند. این پژوهش با استفاده از رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی جمعی انجام شده و گردآوری داده ‏های این پژوهش، به کمک ابزار مصاحبه انجام شده است. برای تحلیل داده‏ها از روش تحلیل محتوای کیفی و گراندد تئوری استفاده شده است. یافته‏های این پژوهش بیانگر این موضوع است که دانشجویان در بخش‏های مختلف پایان‏ نامه شامل انتخاب موضوع، پروپوزال نویسی، هر یک از فصول پنجگانه پایان‏ نامه، نگارش متن پایان‏ نامه، اخلاق پژوهش، رضایت از استاد راهنما و مشاور و استخراج مقاله از پایان‏ نامه دچار ضعف و مشکل بوده ‏اند. نتایج این پژوهش نشان داد که دلایل مشکلات و موانع پایان نامه نویسی به “ضعف‏های فردی دانشجو”،”ضعف‏های آموزشی”،”ضعف‏های فرهنگی اجتماعی”و”محدودیت‏ها و فقدان امکانات”ارتباط داشته است.

میزانی و همکاران (۱۳۹۲) نیز به بررسی مشکلات تدوین پروپوزال و پایان‏ نامه ‏های کارشناسی‏ ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی در دانشگاه‏های ارومیه، اهواز، تربیت معلم تهران، شهید بهشتی، فردوسی مشهد و گیلان پرداخته‏اند. پژوهش انجام شده به لحاظ هدف، کاربردی و روش تحقیق آن توصیفی پیمایشی بوده است. جامعه آماری کلیه دانشجویان کارشناسی‏ ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی ورودی ۸۵ دانشگاه‏های مذکور بوده که سه ترم از شروع به تحصیل آنها گذشته و تعداد آنها ۲۰۵ نفر بوده است.

برای نمونه‏گیری از روش نمونه‏گیری خوشه‏ای و برای تعیین حجم نمونه از جدول مورگان استفاده شده که حجم نمونه ۱۳۵ نفر به دست آمده است. نتایج این پژوهش نشان داده که مهمترین مشکلات دانشجویان کارشناسی‏ ارشد در تدوین پایان‏ نامه عبارتند از:”دسترسی محدود به منابع مالی”،”منابع و روال اداری نامناسب دانشگاه”،”دسترسی محدود به منابع اطلاعات علمی”،”توانایی‏های علمی و عملی محدود دانشجویان” و “کیفیت راهنمایی نامناسب استادان راهنما و مشاور”.

در رابطه با انتخاب موضوع و مطالعه منابع، کانتر[۵] (۲۰۰۶) در پایان‏ نامه خود به وسیله مصاحبه با استادان و دانشجویان، به این نتیجه رسیده که وقتی دانشجویان موضوع تحقیق را انتخاب نموده باشند، علاقمندی بیشتری برای نگارش از خود نشان می‏دهند. همچنین بیشتر دانشجویان در مطالعه مواد و منابع دیگران و برقرار کردن پیوند این مطالعات و ایده‏ها و نظریه‏ های خود دچار مشکل بوده‏اند. پارک[۶]، هانبوری[۷]، کولج[۸] و هاروی[۹] (۲۰۰۷) نیز برای بررسی میزان رضایت دانشجویان از تجربه پژوهشی خود، با هنجارسازی پرسشنامه PREQ به بررسی هفت مؤلفه استاد راهنما، وضعیت فکری، شفاف‏سازی هدف‏ها و استانداردها، فرایند آزمون پایان‏ نامه، زیر ساخت‏ها، توسعه مهارت‏ها و رضایت کلی دانشجویان ۸ مؤسسه آموزشی در انگلستان پرداخته‏اند. یافته‏های پژوهش نشان داده که در حدود ۵۰ % از دانشجویان از استاد راهنمای خود رضایت داشته‏اند. همچنین %۷۵ از دانشجویان از امکانات و زیر ساخت‏های مؤسسات خود رضایت داشته‏اند که در این بین دانشجویان حوزه‏های علوم انسانی و اجتماعی نسبت به دانشجویان فنی و مهندسی رضایت کمتری از زیرساخت‏ها و امکانات فراهم شده داشته‏اند.

بحث نظارت و سرپرستی پایان‏ نامه از نکات برجسته‏ای است که تحقیقات مختلفی پیرامون آن انجام گرفته است. برای مثال در مطالعه مروری انجام شده در دانشگاه پوترا[۱۰] در کشور مالزی توسط آفرو[۱۱]، نورحسنی[۱۲] و امین الدین[۱۳] (۲۰۱۱) با عنوان “بهبود توسعه پژوهش و نظارت در تحصیلات تکمیلی”، مشخص شده که در تدوین رساله یا پایان‏ نامه، سرپرستی (نظارت) از عوامل مهم در تسهیل فرایند می‏باشد. در این خصوص یکی از بحث ‏انگیزترین موارد از جانب دانشجویان، “ارتباط کم و نامنظم بین استاد راهنما و دانشجو به دلیل مسئولیت‏های آموزشی و اجرایی اساتید”،”داشتن تعداد دانشجویان زیاد” و”دور بودن اساتید از دانشگاه” عنوان گردیده است. هدف اصلی این مطالعه شناسایی مشکلات دانشجویان کارشناسی‏ ارشد در رابطه با پژوهش و نظارت بر پایان‏ نامه‏ها بوده است. سرپرستی مؤثر در پژوهش برای پیشبرد کار بسیار ضروری است و این سیستم سرپرستی، تلفیقی از تعامل دو جانبه بین دانشجو و ناظر پایان‏ نامه خواهد بود که در شکست یا موفقیت مطالعات دانشجو نقش کلیدی دارد. مطالعه پژوهش‏های داخلی و خارجی نشان داده که تدوین پایان‏ نامه از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است.

در بیشتر پژوهش‏های عنوان شده، مشخص گردیده که بنیادهای پژوهش و زیرساخت‏های فکری دانشگاه زمینه را برای تجربیات پژوهشی دانشجویان فراهم نکرده است و دانشجویان در مواجهه با این فرایند با مشکلاتی روبرو بوده‏اند. همچنین در بیان عمده‏ترین مشکلات دانشجویان به روال اداری و نامناسب دانشگاه، دسترسی محدود به منابع و اطلاعات علمی و همچنین نحوه سرپرستی پایان‏ نامه اشاره شده است. علاوه بر آن توانایی‏های محدود علمی و عملی دانشجو نیز در این امر تأثیر داشته است. لذا می‏توان اینگونه استنباط کرد که پایان نامه نویسی یکی از موضوعات چالش‏برانگیز برای دانشجویان بوده و موجبات دغدغه فکری را برای آنها ایجاد نموده است. در این مقاله با استناد به وجود مشکلات در فرآیند پایان نامه نویسی، نویسنده به سرقت ادبی به عنوان راه گریز دانشجو اشاره نموده است. بدین معنی که به دلیل موانع و مشکلات موجود در این فرآیند، دانشجویان با کپی‏برداری از آثار سایر محققین و جمع‏آوری مستندات از قبل آماده به تدوین پایان‏ نامه اقدام می‏کنند که این امر می‏تواند به عنوان یکی از آسیب‏های وارده به پیکره نظام آموزش عالی ایران مطرح گردد.

باید توجه داشت که در گستره‏ی علم، بهره‏ گیری از دانش گذشته با اندیشه‏ ی افزودن بر زیربنا بسیار ارزشمند است. از این رو سنت استناد به آثار پیشین نه تنها به عنوان ارج‏گذاری محقق به کسانی است که شالوده‏ای را برای دستاوردهای وی بنیان نهاده اند، بلکه گواهی بر استحکام این بنا و برقراری پیوند بین دانش گذشته و جدید است (ستوده، رفیع و میرزایی ۱۳۸۹).

راس[۱۴] (۲۰۰۴) در خصوص ریشه شناسی واژه سرقت ادبی اظهار می‏دارد که کاربرد این واژه در مفهوم «دزدی ادبی» را به «مارکوس والریوس مارتیلیوس» یا «مارشال[۱۵]» شاعر هجوسرای رومی سده نخست میلادی نسبت داده‏اند. وی خود را ارباب و صاحب و کلمات را برده خویش می‏دانست و به کسانی که اشعار وی را به نام خود عرضه می‏کردند، لقب plagiaries (به معنای بچه دزد، غارتگر، فریب دهنده) داده بود. به عقیده آرنسون[۱۶] (۲۰۰۷) این واژه در قرن شانزده به واژگان انگلیسی وارد شد. این واژه خود برگرفته از واژه Plagium (به معنای آدم ربایی) از ریشه Plaga (دام، تله) است (واژه نامه پیوسته ریشه شناسی[۱۷]، ۲۰۰۱).

بر اساس تعریفی که زیگرس[۱۸]، دلر- اونس[۱۹]، اگج[۲۰] و کلینگر[۲۱] (۲۰۰۸) از سرقت ادبی داشته‏ اند، سرقت ادبی به مفهوم استفاده از لغات یا ایده دیگران به عنوان ایده خود می‏باشد. این امر ممکن است به دلیل جهل یا عدم اطلاع از راه صحیح تشکر از دیگران یا منبع دادن به آنها باشد. همچنین ممکن است به طور عمد و به قصد فریب دیگران انجام شود. بر اساس نظر ستوده و همکاران (۱۳۸۹) نیز بهره ‏گیری از دستاوردهای پیشینیان همیشه به شیوه‏ی صحیح انجام نمی‏شود. گذشته از انگیزه‏های این امر که گاه آگاهانه و گاه ناآگاهانه روی می‏دهد، سهل ‏انگاری در بهره‏ گیری از آثار دیگران، صورت دستبرد علمی به خود می‏گیرد. دستبرد علمی دارای تاریخچه ‏ای طولانی است و ریشه در تاریخ ثبت دانش بشر دارد. به عقیده آنان دزدی ادبی به معنای نسخه‏برداری یا استفاده از اندیشه‏ها، نوشته‏ها، اختراعات و آثار هنری یا ادبی دیگری و ثبت آن به نام خود است، بدون اینکه به منبع اصلی استناد شود. به زبان ساده، دزدی ادبی یعنی روبرداری از کارها یا اندیشه‏های دیگران و انتساب آنها به خود.

وصال و حبیب زاده[۲۲] (۲۰۰۷) نیز معتقدند که دستبرد علمی را می‏توان به دو دسته کلی تقسیم کرد: دستبرد به اندیشه‏ها و دستبرد به واژگان. با آنکه هر دو نوع دستبرد از نظر جامعه علمی به یک اندازه نکوهیده است، برخی دستبرد به واژگان را قابل چشمپوشی می‏دانند. در مقابل، برخی بر این باورند که حق مؤلف بر اندیشه‏ ها اعمال نمی‏شود، بلکه این کلمات هستند که شامل حق مؤلف می‏شوند.

البته تقسیم‏بندی‏های بسیار زیادی در این خصوص وجود دارد که نیاز به شرح آن نیست. به عقیده اسنل[۲۳] (۲۰۰۶) نکته مهم آن است که همه مصداق‏های دستبردهای علمی، آگاهانه روی نمی‏دهند. بسیاری از پژوهشگران، به دلیل کمبود وقت یا کمک گرفتن از دیگران در نگارش مقاله‏، پروپوزال، سمینار و پروژه های دانشگاهی، در بهره ‏گیری از منابع وقت لازم را ندارند یا راه‏های درست را به خوبی نمی‏دانند. این امر را می‏توان تا اندازه‏ای ناشی از فشار بر دانش‎پژوهان برای تولید علمی بیشتر و فشار بر دانشجویان برای کسب نمره بالا یا اتمام تحصیل در موعد مقرر دانست. ضعف در مهارت‏های مطالعه، مدیریت زمان، مهارت‏های تحقیق و استناد یا کمبود آگاهی و نداشتن درکی درست از دستبرد علمی، از دیگر دلایل فراگیر شدن این رفتار بیان شده است.

روش تحقیق

پژوهش حاضر از نوع توصیفی می‏باشد. در این مقاله با تاًکید بر اهمیت پایان نامه نویسی و بازنگری پژوهش‏های انجام گرفته، برخی از موانع و مشکلات پایان نامه نویسی در ایران و کشورهای جهان مورد بررسی قرارگرفته است. روش انجام پژوهش از طریق تحلیل مستندات موجود، دیدگاه‏های علمی و تحقیقات انجام شده در زمینه فرایند پایان نامه نویسی در آموزش عالی بوده است. سپس سرقت ادبی به عنوان یکی از چالش‏های این فرآیند مطرح شده است زیرا به دلیل وجود مشکلات، برخی از دانشجویان با انتخاب ساده‏ترین راه یعنی نسخه‏برداری از آثار دیگران اقدام به تدوین پایان‏ نامه می‏نمایند. در ادامه بحث به بررسی مستندات موجود در خصوص سرقت ادبی و راه‏های پیشگیری یا مبارزه با آن اشاره شده است.

بحث

با توجه به اهمیت پژوهش در آموزش عالی، نقش دانشجویان تحصیلات تکمیلی در فرایند پژوهش و توسعه تحقیقات بیش از پیش اهمیت یافته است. همانطور که در جدول ۱ ملاحظه می‏شود، بر اساس آخرین آمار و اطلاعات موجود و منتشر شده توسط مؤسسه پژوهش و برنامه‏ریزی آموزش عالی در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲ تعداد دانشجویان شاغل به تحصیل در مقطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسی‏ ارشد و دکتری) در مجموع ۶۵۳۴۳۷ نفر می‏باشد. از جمع تعداد کل دانشجوی تحصیلات تکمیلی، تعداد ۵۸۰۰۰۰ نفر در مقطع کارشناسی‏ ارشد در کلیه دانشگاه‏ها و مؤسسات آموزش عالی کشور اعم از وزارت علوم تحقیقات و فناوری، دانشگاه پیام نور، دانشگاه جامع علمی کاربردی، دانشگاه فنی و حرفه‏ای، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، سایر دستگاه‏های اجرایی، مؤسسات آموزش عالی غیر دولتی غیر انتفاعی، دانشگاه آزاد اسلامی در حال تحصیل می‏باشند. به عبارت دیگر نزدیک به ۹۰ % از دانشجویان تحصیلات تکمیلی در مقطع ارشد شاغل به تحصیل می‏باشند و با توجه به درگیری دانشجویان در تدوین پایان‏ نامه، ضرورت دارد که دانشگاه‏ها با توجه به تعداد دانشجویان به فرایند پایان نامه نویسی توجه لازم را داشته باشند.

جدول ۱- تعداد دانشجویان مؤسسات آموزش عالی کشور به تفکیک نوع دستگاه اجرایی و دوره تحصیلی در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲

نوع دستگاه اجرایی کارشناسی ارشد دکتری تخصصی جمع کل
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ۱۹۱۴۰۸ ۴۰۹۷۹ ۲۳۲۳۸۷
دانشگاه پیام نور ۵۰۱۶۷ ۱۴۱۶ ۵۱۵۸۳
دانشگاه جامع علمی کاربردی ۴۴۳ ۰ ۴۴۳
دانشگاه فنی و حرفه ای ۰ ۰ ۰
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ۱۷۴۲۶ ۱۹۰۴۰ ۳۶۴۶۶
سایر دستگاه‏های اجرایی ۷۳۴۱ ۸۳۲ ۸۱۷۳
مؤسسات آموزش عالی غیردولتی- غیرانتفاعی ۲۰۴۶۳ ۸۴۷ ۲۱۳۱۰
دانشگاه آزاد اسلامی ۲۹۲۷۵۲ ۱۰۳۲۳ ۳۰۳۰۷۵
جمع کل ۵۸۰۰۰۰ ۷۳۴۳۷ ۶۵۳۴۳۷

با توجه به تعداد ۶۵۳۴۳۷ نفر دانشجوی تحصیلات تکمیلی و تعداد اعضای هیئت علمی تمام وقت دانشگاه‏ها و مؤسسات آموزش عالی کشور (بدون در نظر گرفتن تعداد مربی و مربی آموزشیار به عنوان عضو هیئت علمی برای مقاطع تحصیلات تکمیلی) که در مجموع ۴۱۲۶۳ می‏باشد که در جدول ۲ مشخص شده است، می‏توان اینگونه استنباط کرد که شاخص تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی به تعداد هیئت علمی تمام وقت در نهایت به رقم ۸۳/۱۵ در کل کشور افزایش می‏یابد که رقم بالایی است لذا لازم است که با توجه به جمعیت دانشجویی در تحصیلات تکمیلی، ساختار نظارتی صحیح و درستی برای فعالیت‏های علمی دانشجویی و سرپرستی پایان‏ نامه‏ ها وجود داشته باشد.

جدول ۲- شاخص تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی به تعداد اعضای هیئت علمی تمام وقت با مرتبه استادیاری و بالاتر به تفکیک نوع دستگاه اجرایی در سال ۹۳-۱۳۹۲ با توجه به آمار مؤسسه پژوهش و برنامه ‏ریزی آموزش عالی

ردیف دانشگاه تعداد اعضای هیئت علمی با مرتبه استادیاری و بالاتر تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی نسبت دانشجو به استاد
استاد دانشیار استادیار جمع ارشد دکتری جمع
۱ وزارت علوم ۱۹۰۳ ۴۰۲۳ ۱۲۵۷۷ ۱۸۵۰۳ ۱۹۱۴۰۸ ۴۰۹۷۹ ۲۳۲۳۸۷ ۵۶/۱۲
۲ دانشگاه پیام نور ۱۶ ۹۱ ۱۱۲۰ ۱۲۲۷ ۵۰۱۶۷ ۱۴۱۶ ۵۱۵۸۳ ۰۴/۴۲
۳ دانشگاه جامع علمی و کاربردی ۴ ۶ ۳۷ ۴۷ ۴۴۳ ۰ ۴۴۳ ۴۲/۹
۴ دانشگاه فنی و حرفه ای ۰ ۱ ۶ ۷ ۰ ۰ ۰ ۰۰/۰
۵ وزارت بهداشت ۷۲۱ ۲۱۴۵ ۶۷۸۶ ۹۶۵۲ ۱۷۴۲۶ ۱۹۰۴۰ ۳۶۴۶۶ ۷۸/۳
۶ سایر دستگاه های اجرایی ۶ ۳۲ ۱۸۵ ۲۲۳ ۷۳۴۱ ۸۳۲ ۸۱۷۳ ۶۵/۳۶
۷ مؤسسات آموزش عالی غیردولتی- غیرانتفاعی ۸۱ ۸۵ ۵۶۹ ۷۳۵ ۲۰۴۶۳ ۸۴۷ ۲۱۳۱۰ ۹۹/۲۸
۸ دانشگاه آزاد اسلامی ۵۵۰ ۹۲۱ ۹۳۹۸ ۱۰۸۶۹ ۲۹۲۷۵۲ ۱۹۳۲۳ ۳۰۳۰۷۵ ۸۸/۲۷
جمع کل ۳۲۸۱ ۷۳۰۴ ۳۰۶۷۸ ۴۱۲۶۳ ۵۸۰۰۰۰ ۷۳۴۳۷ ۶۵۳۴۳۷ ۸۳/۱۵

بررسی‏ها نشان داده که از طرف دیگر مشکلات و موانع پایان نامه نویسی موجب شده که دانشجویان یکی از آسانترین راه‏ها را در تدوین پایان‏ نامه انتخاب کنند که نسخه‏ برداری از یافته ‏های فکری و دستاوردهای تحقیقاتی دیگران بوده است. در این راستا توجه به این نکته ضروری است که عصر دیجیتال زمینه‏ ساز رشد پدیده دستبرد علمی شده است. در این خصوص فیدر[۲۴] (۱۳۸۰) معتقد است که در جامعه اطلاعاتی، استفاده از رایانه و دیگر رسانه ‏های الکترونیکی، دسترسی به اطلاعات را آسان و جهانی کرده است. در این میان، رایانه و اینترنت بیش از سایر رسانه‏ها در مبادله سریع اطلاعات نقش دارند. سامانه ‏ها و ابزارهای اطلاعاتی، توانایی ما را برای ارتباطات به دو روش توسعه داده‏اند: نخست، بر کارایی و سرعت ارتباطات افزوده‏اند؛ دوم و مهمتر آنکه حوزه و دامنه آنچه را قابل انتقال است، گسترش داده‏اند. از سوی دیگر، وابستگی بیش از پیش به اینترنت و گسترش دسترسی به انواع رسانه و اطلاعات در دورترین نقاط جهان در کمترین زمان ممکن، به پدیده «دستبرد سایبری» دامن زده که تسهیلاتی چون انتقال متن[۲۵] و نیز ترجمه خودکار آن را تشدید کرده است (اسنل، ۲۰۰۶).

راهکارهای پیشگیری سرقت ادبی

بر اساس نظر ستوده و همکاران (۱۳۸۹) با توجه به رشد فزاینده شمار دستبردهای علمی در عصر حاضر، مجامع علمی به موقع به این پدیده و پیامدهای نامطلوب آن توجه نشان داده و در پی یافتن راهکارهایی برای پیشگیری،کنترل و در صورت لزوم پیگرد تخلفات برآمده‏ اند. دسته‏ای از این راهکارها، پیشگیرانه و آموزشی هستند. دستبرد علمی، برای متولیان آموزش و تولید علم اهمیتی سرنوشت‏ ساز دارد، زیرا باعث می‏شود سطحی از دانش و مهارت که به طور منطقی از یک فرد آموزش دیده انتظار می‏رود، در افراد ایجاد نشود یا دست کم نتوان نسبت به تحقق شایستگی‏های لازم برای کسب یک درجه علمی یا دانشگاهی مطمئن شد. بنابراین پیشگیری از این پدیده از بایسته‏های محیط‏های علمی آموزشی برای تضمین کیفیت علمی است. ساده ‏ترین راه پیشگیری، آگاهی‏رسانی از طریق آموزش است. استندلر (۲۰۰۰) برای پیشگیری از دستبرد علمی پیشنهادهایی شامل آشنا کردن دانشجویان با انواع دستبرد علمی و دامنه مجازات‏های آن از طریق سخنرانی‏ها یا راهنماهای دانشگاهی، فراهم‏آوری دسترسی استادان به ابزارهای کشف دستبرد علمی، یادآوری دوره‏ای به استادان برای گزارش دستبرد علمی یا دیگر تخلفات دانشجویان و بالاخره ارائه موضوعات جدید به دانشجویان برای مقاله‏ها و پروژه‏های هر نیمسال تحصیلی را ارائه داده است. بطحائی (۱۳۹۰) معتقد است که ریشه یابی یک خطا و ممانعت از بروز آن بهترین راه مبارزه با آن است. وی عواملی را مؤثر بر ممانعت از رواج فرهنگ غلط سرقت علمی دانسته که عبارتند از: آگاهی دادن به دانشجویان تحصیلات تکمیلی در بدو ورود از طریق کارگاه‏های آموزشی، حذف انگیزه‏ های غیر واقعی و شعارگونه جهت دستیابی به آخرین و جدیدترین یافته‏ ها در کوتاه‏ترین زمان، کاهش فشارهای کاذب بر روی دانشجویان و اساتید برای ارائه مقاله یا اتمام طرح در یک زمان خاص، افزایش مهارت تسلط به زبان خارجی، استفاده از اساتید مجرب در تخصص‏های مورد نیاز و ایجاد قوانین برای محدود کردن اساتید به حرکت علمی در زمینه تخصصی خود و بالاخره آگاهی دادن به عواقب این جرم و وضع قوانین لازم برای برخورد با این جرم.

راهکارهای کشف سرقت ادبی

صاحب‏نظران مختلف در خصوص کشف دستبرد علمی راهکارهای مختلفی ارائه داده‏اند برای مثال استندلر[۲۶] (۲۰۰۰) معتقد است که راهکار عمومی، ارزیابی مقاله‏های دانشجویی بر اساس برخی معیارهای علمی است. کورتنی[۲۷] (۲۰۰۸) معتقد است دسته دوم راهکارها از خود فضای سایبری ریشه می‎گیرد. با آنکه توانمندی‏های فناوری‏های اطلاعات روند دستبرد علمی (دانسته یا ندانسته) را افزایش داده است، این فضا به تیغی دولبه می‏ماند که تنها زمینه را برای دستبرد علمی فراهم نمی‏کند، بلکه راهکارهایی را نیز برای پیشگیری یا کشف آن در اختیار می‏گذارد.

ستوده و همکاران (۱۳۸۹) بهره‏ گیری از توانمندی‏های برخی موتورهای جستجوی قوی را به عنوان راهکارهایی برای کشف دستبرد علمی ارائه داده‏ اند. برای مثال، در موتور جستجوی گوگل می‏توان یک جمله یا قسمتی از متن را در ناحیه جستجو وارد کرد، آنگاه گوگل، فهرستی از وب سایت‏های حاوی این متن را ارائه می‏دهد. با وارسی این سایت‏ها می‏توان دریافت که پاراگراف یا جمله ‏ای از مقاله تکراری است. علاوه بر این، تلاش شده است تا روش‏های شناسایی دستبرد علمی خودکار شود. برای نمونه، نرم‏افزارهایی برای کشف دستبرد علمی از طریق اینترنت در دسترس‏ اند که به دو دسته کلی تقسیم می‏شوند.

دسته اول برای کشف دستبرد علمی در برنامه‏ های رایانه ‏ای به کار می‏روند که این نرم‏افزارها تنها برای سازندگان و کارکنان دوره‏ های آموزشی زبان‏های برنامه‏نویسی رایگان است. کاربرد اصلی آن در آشکارسازی دزدی از برنامه‏ های رایانه‏ای است. این نرم‏افزار در سیستم‏های یونیکس[۲۸] و ویندوز[۲۹] قابل اجراست. دسته دوم نرم‏ افزارهایی هستند که برای کشف دستبرد علمی در اسناد متنی به کار می‏روند مانند نرم‏افزار شبیه‏یاب که نیاز به هزینه اشتراک دارند.

نتیجه ‏گیری و پیشنهادات

بررسی‏ها نشان داد که وجود موانع و مشکلات در تدوین پایان‏ نامه، چالشی را تحت عنوان سرقت ادبی در میان دانشجویان مطرح نموده است که به عنوان آسیب جدی به پیکره‏ ی آموزش عالی و حیثیت علمی کشور، باید مورد توجه بیشتر قرار گیرد. متأسفانه در کشور ما به علت فقدان نرم ‏افزارهای کنترل سرقت ادبی به زبان فارسی، این پدیده در میان محققین در حال رواج است و از طرف دیگر عدم توجه به امر آموزش در این خصوص باعث گسترش این پدیده گردیده است.

در جهت کاهش موانع و مشکلات موجود پیشنهاد می‏گردد که نظام آموزش عالی کشور در سطح کلان از یک سو با بازنگری مقررات و دستورالعمل‏هایی در خصوص پذیرش بی‏رویه دانشجو اقداماتی انجام دهد و از سوی دیگر با جذب هیئت علمی تمام وقت در دانشگاه‏ها ساختار نظارتی مطمئن‏تری برای فعالیت‏های علمی دانشجویان و پایان‏ نامه ‏های آنان فراهم آورد. همچنین در سطح دانشگاه‏های کشور نیز از یک سو، فراهم ‏سازی امکانات و زمینه‏ هایی برای تقویت پیشینه علمی و عملی دانشجویان میتواند در هدایت چالش ایجاد شده مؤثر باشد و از سوی دیگر فرهنگسازی و آموزشهای لازم در این خصوص می‏تواند به عنوان اقدامات پیشگیرانه مطرح گردد. به عنوان مثال برگزاری کارگاه‏های آموزشی آشنایی با استانداردهای اخلاق حرفه‏ای در پژوهش، آشنایی با انواع سرقت ادبی و مباحث آن و آشنایی با دامنه مجازات‏ها در این زمینه می‏تواند به عنوان راهکارهای مؤثر مدنظر قرار گیرد.

فهرست منابع

الف). منابع فارسی

بهی‏مهر، سارا. ۱۳۹۱، “شناسایی چالش‏ها و مشکلات در فرآیند تدوین پایان‏ نامه ‏های کارشناسی‏ ارشد کتابداری و اطلاع‏رسانی از دیدگاه دانشجویان کتابداری”. پایان‏ نامه کارشناسی‏ ارشد کتابداری و اطلاع‏رسانی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی

بطحائئ، زهرا. ۱۳۹۰، “سرقت علمی: تعریف، مصادیق‏ها و راهکارهای جلوگیری، پیشگیری و تشخیص”. فصلنامه کارآگاه. پاییز ۹۰: ۶- ۱۸، ۱۶ (۲)

پوررجب قاضی محله، انیس ۱۳۸۸، “شناخت مشکلات تدوین پایان‏ نامه در دوره‏های کارشناسی‏ ارشد دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی‏دانشگاه شهید بهشتی”. پایان‏ نامه کارشناسی‏ ارشد مدیریت آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی،دانشگاه شهید بهشتی.

جعفری، عفت. ۱۳۸۸، “بررسی موانع و مشکلات دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان در فرایند تدوین پایان‏ نامه از دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی و اعضای هیئت علمی”. پایان‏ نامه کارشناسی‏ ارشد رشته برنامه‏ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان

دهقانی، غلامعلی. ۱۳۸۶، “بررسی عوامل مؤثر بر تجربیات پژوهشی (فرایند پایان نامه نویسی) دانشجویان دکترای حرفه‏ای دانشگاه علوم پزشکی تبریز”. پایان‏ نامه کارشناسی‏ ارشد مدیریت آموزشی، دانشگاه شهید بهشتی تهران

زارع احمدآبادی، حبیب؛ منصوری، حسین؛ طاهری‏دمنه، محسن. ۱۳۸۸، “واکاوی موانع انجام پژوهش در دانشگاه‏ها و مراکز تحقیقاتی کشور با استفاده از تکنیک TOPSIS فازی”. فصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی. زمستان ۱۳۸۸: ۱۱۳-۱۳۸، ۴۴٫

ستوده، هاجر؛ رفیع، نجمه؛ میرزایی، زهرا. ۱۳۸۹، “نگاهی به دستبرد علمی و راهکارهای پیشگیری و پیگیری آن”. نشریه کتابداری و اطلاع رسانی. زمستان ۱۳۸۹: ۲۷- ۵۰، ۱۳ (۴).

فدایی عراقی، غلامرضا. ۱۳۷۴  “تحلیلی بر روش‏های تهیه پایان‏ نامه ‏های دوره کارشناسی‏ ارشد و دکتری”  فصلنامه پژوهش و برنامه‏ریزی در آموزش عالی. بهار ۱۳۷۴: ۷۵- ۱۱۰، ۹٫

فیدر، جان. ۱۳۸۰، جامعه اطلاعاتی. ترجمه علی رادباوه، عباس گلیوری، تهران: کتابدار

گزارش آمار آموزش عالی ایران در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲٫ ۱۳۹۳، تهران: مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی.

منصوریان، یزدان. ۱۳۸۹، “صد نکته در پایان نامه نویسی”. نشریه کتاب ماه اطلاعات ارتباطات و دانش شناسی. تیر ۱۳۸۹: ۷۸-۹۳، ۱۵۰٫

میزان، مهران؛ خبیری، محمد؛ هنری، حبیب؛ سجادی، سیدنصراله. ۱۳۹۲ “بررسی مشکلات تدوین پایان‏ نامه کارشناسی ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی در دانشگاه‏های منتخب”. نشریه مدیریت ورزشی. بهار ۱۳۹۲: ۱۴۹- ۱۶۹، ۱۶

ب) منابع لاتین

Affero, I. ; Norhasani, Z.A.; Aminuddin, H. (2011). Improving the Development of Postgraduates’ Research and Supervision. International Education Studies, vol. 4, no.1, pp. 78-89

Aronson, J. K. (2007). Editor’s view: Plagiarism – please don’t copy. British Journal of Clinical Pharmacology, vol. 64, no. 4, pp. 403–۴۰۵٫

Courtney, K. K. (2008). Plagiarism’s Little Black Book: Judge Posner’s Little Book of Plagiarism. Plagiary: Cross- Disciplinary studies in Plagiarism, Fabrication and Falsification. 2008; 3(1).

Kanter, S. B. (2006). Embodying Research: A Study of Student Engagement in Research Writing. Doctoral thesis, School of Graduate Studies and Research, Indiana University of Pennsylvania, Pennsylvania

MacDonald Ross, G. (2004). Plagiarism really is a crime: a counterblast against anarchists and postmodernists (and others). Plagiarism: Prevention, Practice and Policies 2004 Conference. Retrieved 6 May, 2015. Available from: http://m23.nlearning.co.uk/ plagiarism conference.org/media /2004abstracts /MacDonaldRoss.pdf.

Online Etymology dictionary, (2001). Retrieved 2 May, 2009. Available from: http://www.etymonline.com.

Park, C.; Hanbury, A.; Kulej, M. ; Harvey,L. (2007). Postgraduate Research Experience Survey.Higher Education Academy.

Snell, W. (2006). A mountain or mole hill? Recent attitudes and remedial responses toward plagiarism at higher education institutions in the west and Japan. Journal of Foreign Language Education, no. 03, pp. 105-120.

Standler, B. R. (2000). Plagiarism in colleges in USA. Retrieved 21 Apr. 2015. Available from:

http://www.rbs2.com/plag.pdf

Vessal, K. ; Habibzadeh, F. (2007). Rules of the game of scientific writing : fair play and plagiarism. Lancet , vol.369, no. 9562, pp. 641.

Zeegers,P.; Deller-Evans,K. ;Egege S. ;Klinger,C. (2008). Essential Skills for Science and Technology. Academic Integrity and Plagirism. 10 (2008). 1294- 1304

[۱] .plagiarism

[۲] . Postgraduate Research Experience Questionnaire (PREQ)

[۳] . The Graduate Careers Council of Australia

[۴] . Australian Council for Educational Research

[۵] . Kanter

[۶] . Park

[۷] . Hanbury

[۸] . kulej

[۹] . Harvey

[۱۰] . Putra

[۱۱] . Affero

[۱۲] . Norhasani

[۱۳] . Aminuddin

[۱۴] . MacDonald Ross

[۱۵] . Marcus Valerius Martilus (Martial)

[۱۶] . Aronson

[۱۷] . Online Etymology Dictionary

[۱۸] . Zeeger

[۱۹] . Deller – Evans

[۲۰] . Egege

[۲۱] . Klinger

[۲۲] . vessal & habibzadeh

[۲۳] . Snell

[۲۴] . Fider

[۲۵] . dragging and dropping

[۲۶] . Standler

[۲۷] . Courtney

[۲۸] . Unix

[۲۹] . Windows